Dessalines: nonm ki te fè yon pèp kwè libète dwe pou Nwa yo menm jan ak Blan yo

Soti nan chenn esklavaj pou rive nan kouwòn Anperè: istwa Jean-Jacques Dessalines, yon nonm ki chanje desten Ayiti epi fè libète tounen yon dwa pou yon pèp nwa.

Imajine yon nonm ki fèt san libète. Li pa chwazi peyi kote li fèt la. Li pa chwazi sistèm ki mete l anba chenn lan. Li pa chwazi koulè po li nan yon sosyete ki konsidere moun nwa tankou li kòm pwopriyete. Men yon jou, nonm sa a leve kanpe apre anpil pasyans. Li tann bon moman misyon an. Li pran zam. Li antre nan yon revolisyon. Li vin jeneral. Li bat youn nan pi gwo lame nan epòk li. Epi, finalman, li pwoklame nesans yon nouvo nasyon pèsonn pa t menm espere: yon ti gwoup ansyen esklav vin yon nasyon ki pral fè echanj ak lòt peyi, paske yon lidè te reve gran nan mitan moun ki te anba chenn. Non nonm sa a se **Jean-Jacques Dessalines**. Men gen yon bagay ki pi enteresan nou vle atire atansyon w sou li. Kisa ki te pase nan lespri yon moun ki te fèt nan esklavaj pou l rive imajine yon peyi kote yon pèp nwa ta kapab deklare tèt li lib devan lemonn? Epi oze pale pou defann tout yon ras? Li te menm oze mande pou achte libète moun nwa nan lòt koloni ki poko te ka goute dousè libète. Se la istwa Papa Dessalines te kòmanse vrèman enpakte anpil gwo lidè nan yon mond kote ekonomi yo te chita sou esklavaj. ## Soti nan esklavaj pou rive nan revolisyon Tradisyon istorik la souvan bay **20 septanm 1758** kòm dat nesans Jean-Jacques Dessalines, nan zòn Grande-Rivière-du-Nord, nan koloni fransè Saint-Domingue. Gen kèk detay sou premye ane lavi li ki rete sijè deba pami istoryen yo, men sous yo dakò li te viv anba sistèm esklavaj la anvan li te vin youn nan pi gwo chèf Revolisyon ayisyèn nan. Saint-Domingue te youn nan koloni ki te pwodui gwo richès pou Lafrans, men richès sa yo te bati sou travay fòse ak eksplwatasyon moun ki te esklav. Se nan reyalite sa a Dessalines te grandi. Nou pa dwe imajine Dessalines sèlman kòm estati an kwiv nou wè nan lari oswa kòm non ki ekri nan liv lekòl. Anvan li te vin yon senbòl, li te yon moun ki te konnen sa chenn vle di. E petèt se sa ki fè istwa li toujou touche konsyans ayisyen an. Paske moun ki pa janm konnen esklavaj ka pale de libète. Men yon moun ki sòti nan esklavaj ka konnen pri libète a yon lòt jan. ## Men poukisa Dessalines te vin Anperè? Nan mwa septanm 1804, Dessalines te pwoklame Anperè sou non **Jacques I**. Kouwòn nan ka fè kèk moun imajine yon istwa palè. Men Ayiti nan epòk sa a pa t yon peyi ki te chita alèz. Li te fèk soti nan lagè. Li te fè fas ak menas ekstèn. Li te bezwen konstwi yon Leta. E Dessalines te kwè endepandans lan te bezwen pwoteksyon. Se la nou rive nan yon pati nan istwa li ki mande plis pase emosyon. Li mande refleksyon. Paske Dessalines se yon ewo fondatè pou anpil Ayisyen, men li se tou yon figi istorik ki asosye ak desizyon ki te pran nan yon moman ekstrèmman vyolan. Konprann Dessalines pa vle di retire konpleksite nan istwa li. Okontrè. Se lè nou aksepte konpleksite a nou kòmanse konprann grandè epòk li a. ## Kisa nou menm nou fè ak Ayiti Dessalines te lage nan men nou an? **20 septanm 2026** Jodi a, lè nou sonje nesans Jean-Jacques Dessalines, se pa sèlman pou nou repete yon dat. Se pou nou sonje pri libète. Se pou nou sonje moun ki te goumen pou yon peyi ki pa t egziste ankò sou kat mond lan. Se pou nou sonje endepandans pa sèlman yon jou ferye. **Endepandans se yon responsabilite.** Yon pèp ka genyen libète politik epi toujou ap lite pou libète ekonomik. Li ka gen yon drapo epi toujou ap chèche yon Leta solid. Li ka gen yon peyi epi toujou ap chèche yon avni. Se poutèt sa Dessalines toujou enpòtan. Pa sèlman paske li te fè listwa. Men paske listwa li toujou poze nou kestyon. ## Dessalines pa t ban nou yon istwa pou nou admire ak bra kwaze Papa nasyon an te ban nou yon istwa pou nou konprann enpòtans li. E petèt pi gwo fason pou onore memwa li se pa sèlman rele non li byen fò. Se mande tèt nou, chak jenerasyon: - Èske nou merite libète moun ki te vini anvan nou yo te goumen pou li a? - Èske nou konprann souverènte a? - Èske nou konstwi olye nou detwi? - Èske nou bay pitit nou yo yon Ayiti ki pi solid pase Ayiti nou te resevwa a? Paske Dessalines mouri depi lontan. Men Ayiti toujou la. Kisa nou rive konstwi? ## Jean-Jacques Dessalines **1758–1806** Libèratè. Jeneral. Fondatè nasyon ayisyen an. Premye chèf Leta Ayiti endepandan. Anperè Jacques I. **AlainShow · Solèy Débat** *Istwa a pa sèlman pou nou sonje. Li la pou nou reflechi.*

Dessalines: nonm ki te fè yon pèp kwè libète dwe pou Nwa yo menm jan ak Blan yo

Abòne pou resevwa nouvèl verifye

Resevwa nouvèl AlainShow yo

Kòmantè